صدای کنارک نوشت:
توسعه عدالت اجتماعی از دیدگاه شهید مطهری
اجتماعی نوشت:
تاریخ انتشار : پنجشنبه ۱۷ ارديبهشت ۱۳۹۴ ساعت ۱۷:۱۳
Share/Save/Bookmark
 
استاد مطهری اساس عدالت را در اسلام وقران وسنت جستجو می کرد وی در کتاب عدل الهی مواردی رادر قران ذکر می کند که درآنها بحث عدالت جمعی و گروهی ذکر شده است
همه با هم، به نقل از وبلاگ صدای کنارک منتشر کرد:
استاد مطهری از آنجا که مفهوم حقوق طبیعی را پذیرفته و ان را به فلسفه اجتماعی اسلام تعبیر می کند.وبرای توضیع مفهوم عدالت، به خقوق طبیعی متوسل می شود وی انسان را موجود ی صاخب حق می دانست و مبنای ان رادستگاه خلقت واستعدادهایی می دانست که در وجود انسان نهفته است مانند حق مالکیت، آزادی ،برابری در مقابل قانون وغیره

از نظر شهیدمطهری،عدالت یعنی اینکه هر صاحب حقی به تمام حقوق خود دست پیدا کند و طبق این تعریف استاد مطهری حق را مساله ای واقعی ونفس الا مری وثبوتی می دانست وباتاکید بر مبانی معرفت شناحتی قدیم(دستاوردهای فکری یونان وسوفسطائیان)به تحلیل عدالت پرداخته است:

«درباره عدل وظلم هم ،که مربوط به حقوق وحدود مردم است ویک موضوع اجتماعی است این حساب پیش آمد که مطابق عدلیه به واقع نفس الامر حقی است وذی حق بودن وذی حق نبودن خودش یک واقعیتی است قبل از آنکه یکی به حق واقعی خود می رسد یکی محروم می مانداسلام آمد ودستورات خود را مطابق حق عدالت تنظیم کرد، عدالت یعنی اعطا کل ذی حق حقه ، پس عدالت امری است که اگر اسلام دستور نمی داد حقیقی بود و حقیقت بودنش طوری نمی شد.»

استاد مطهری اساس عدالت را در اسلام وقران وسنت جستجو می کرد وی در کتاب عدل الهی مواردی رادر قران ذکر می کند که درآنها بحث عدالت جمعی و گروهی ذکر شده است از نظر وی عدالت با واژه هایی مانند تساوی ،توازن و رعایت متأ‍سب وعدالت اجتماعی (اعطاءودادن هر ذی حقی این به معنی اعتراف به حقوق طبیعی است که با عنوان اصول حقوقی خطری یاد می شود)و دریک جمله باید گفت که عدالت از دیدگاه مطهری به معنای توازن که یک کار بست درنظام تکوین دارد.



عدالت از دید گاه شهید مطهری

شهید مطهری می گوید عدالت در اسلام به عنوان یک فلسفه اجتماعی مورد توجه می باشد وازهر چیز بالاتر بوده ومبنای سیاست های اسلامی می باشد وبه خاطر هیچ منظور و هدفی کوچکترین انحراف از عدالت جایز شمرده نمی شود مطابق نظریه عدلیه درواقع اسلام دستورات خود را به گونه ای تنظیم کرده است که همه افراد حقوق خود را نسبت به استعداد وتوانایشان دریافت دارند.

از دیدگاه وی اسلام میان افراد ومواهب خلقت رابطه وعلاقه ای برقرار کرده است لذا یک نوع رابطه نمایی بین جمادات ونبات وبین آنها با انسانهاست این را قانون خلقت وآفرینش که مقدم بر قانون شرع است قرار داده ولی هر دوی اینها از جانب خداوند است ولی هماهنگ با فطرت وخلقت است .

وی معتقد است عدالت در میان افرادی که مشغول عمران وسازندگی هستند به معنای مساوات نیست به طوری که امتیازات و لیاقت های افراد نادیده گرفته شود استقرار عدالت در جامعه آن است که امکانات مساوی برای همه افراد فراهم ومطابق دستورات پیامبر جامعه از نظر امکانات مساوی هر کس متناسب با ذوق و استعداد خود و فعالیتی که انجام می دهد مقام وشغل خاصی رااختیار کند.و تفاوتهایی که به طور طبیعی در اجتماع وجود دارد تابع استعداد ها ست.

اقسام عدالت از دیدگاه شهید مطهری

وی عدالت را به سطوح مختلف کلامی ،فردی واجتماعی تکوینی، الهی وتشریعی تقسیم بندی کرده وی در مورد تقسیم بندی عدالت از دیدگاه اسلام می گوید.

«اصل عدالت در فرهنگ اسلامی تقسیم می شودبه عدل الهی و انسانی ، عدل الهی خود تقسیم می شود به عدل تکوینی وعدل تشریعی ،عدل انسانی به نو به خود به فردی و اجتماعی تقسیم بندی می شود

بر اساس این تقسیم بندی عدالت فردی زیر بنای عدالت اجتماعی الهی راایمان و پایه عدالت فردی قلمداد نموده و می گوید که بدون شک ،عدالت اجتماعی نمی تواند مفهومی مغایر با عدالت فردی داشته باشد»

وی در کتاب جامعه وتاریخ شناسی و روان شناسی را بر پایه عدالت مطرح نموده وبر ضرورت رعایت قانون وحقوق افراد تاکید نموده ودر همین رابطه نوشته است.

«این انسانها هستند که باید وجود عینی قانون باشند ،پس عمده عمل به قانون است که مستلزم گذاشتن از منافعد است این عمل بدون ایمان به اینکه عدالت التزام الهی دارد ،ظلمو مواخذه الهی میسر نیست بای برای اجرای عدالت دو چیز لازم است یکی بیداری شعور جامعه به اینکه حقوق خود را حفظ کنند یا ایمان به اینکه از حد تجاوز نکنند و دیگر ایمان اقویا،از آنجا که شهید مطهری د ر دوره ای می زیست که مکتب های لیبرال و سوسیالیست تلقی جدیدی از مفهوم عدالت بیان می کردند لذا وی سعی کرد با دید گاههایی احتلاط دینی و غیره دینی مبارزه نمایند.

لذا می گوید : «یک عده تصور شان از عدالت این است که مردم در هر وضع و شرایطی که هستند و هراستعدادی که دارند باید عینا همه در یک طبقه باشند لذا وی با این را قبول ندارد و معتقد است که اینها محض است و فرد هیچ گونه اصالت و اهمیتی نخواهدداشت.

د ر مجموع این برداشت می شود که عدالت از دیدگاه شهیدمطهری به عنوان یک اصل مطرح است که مقدم بر دین و مقابل دین و معیار گزینش دین است واصل عدالت است که انطباق عقل و شرع را در اسلام ممکن ساخته است و باید گفت که حکم شرع همه همان حکم عقل است.

مطلب دیگر اینکه مطهری درباره ای از موارد که بیان مفهوم عدالت می پردازد شاید مسیوق به تصریح آیات و روایات نباشد ولی این از دینی بودن آن نمی کاهد چرا که عقل آن را کشف می کند و این همان حقوق طبیعی است که دستگاه خلقت با روشی فطری و توجه به هدف ، موجودات را به سوی کمالاتی که استعدادشان در آنها نهفته است سوق می دهد. (و هر استعداد طبیعی بر مبنای یک حق طبیعی است. )



عدالت اجتماعی

مفهوم عدالت اجتماعی یکی از ابعاد وجودی عدل در نظام هستی است که بر گرفته از عدل الهی است لذا عدالت اجتماعی در نظام هستی و حوزه بشری می بایست با معیارهای درونی بشر یعنی فطرت سازگاری داشته باشد براین همین اساس است که اصل عدالت با وجود تفاوت بر دانستها و سلایق مورد قبول بوده واستاد مطهری با اشاره به این نکته:

«عدالت در سلسله علل احکام نه درسلسله معلومات ، یعنی نه این است آنچه دین گفته عدل است بلکه آنچه عدل است دین می گوید »

از این عبارت این برداشت می شود که معیار اسلامی بودن جامعه حاکمیت عدل است وگستره آن از نظر اسلام محدود به امور عادی نیست بلکه ایجاد توازن وتعادل دراجتماع ، تحقق عدالت را در تمام دایره انسانیت و ارزشهای انسانی است نه محدود به ارزشهای اقتصادی

درتعریف عدالت اجتماعی دیدگاههای مختلفی وجود دارد برخی عدالت اجتماعی را اعطاء همه حقوق انسان درهمه ابعاد وعدم تمایز افراد از نظر تفاوتهایی مانند نژاد ،رنگ،......می دانند.

گروهی دیگر عدالت اجتماعی را محدود به حوزه امور بخصوص امور معشیتی میدانند،شهید مطهری منعقد است که مفهوم عدالت اجتماعی همه حقوق بشر اعم ازطبعی واکتسابی را شامل شده وآن رابه رعایت استحقاق ها،عطا کردن هر ذی حقی به آنچه استحقاق آن را دادندودر جایی دیگر عدالت اجتماعی را محدود به حوزه قانون گذاری واجرای آن بیان نموده به طریقی که همه افراد امکان مساوی رابرای پیشرفت وسیر مدارج ترقی داشته باشد تابراساس استعدادها و شایستگی ، طبقات اجتماعی ایجاد گردد

درمجموع ازتوضیحات بالاپیرامون عدالت اجتماعی این مطلب برداشت می گردد که تعامل وتعادل اجزاء ساختارهای یک جامعه درراستای هدف غایی آفرینش انسان می باشد وی ضمانت اجرای عدالت اجتماعی را دین وفطرت دانسته و منعقد است که گرایش به عدالت از بدو آفرینش همزاد انسان بو ده وعدالت خواهی مبتنی بر نهاد مطابقت عدالت با فطرت و عقل انسان است و فطرت هر فردی حتی اگر خودش عملاً تحت تأثیر مطامع شخصی ظالمه باشد عدالت را خوب دانسته و ظالم گرفتار عذاب وجدان می گردد.

عدالت اقتصادی

استاد مطهری در دوره ای زندگی می کرد که مکتب های لیبرالیستی و سوسیالیسی که هر کدام برداشت خاص خود را از عدالت ارائه می نمودند وی با اختلاط دیدگاههای دینی و غیر دینی مبارزه می نمود وی برداشت دیدگاه سوسیالیستی که معتقد به این بود که انسانها در هر وضع و شرایطی که هستند و هر طور که زندگی می کنند باید تفاوتی در زندگی نداشته باشند مخالف بود و معتقد بود که در این دیدگاه انگیزه فعالیت از انسانها سلب می شود. لذا معتقد بود که همه افراد باید به اندازه استعدادها فعالیت داشته باشند و هر کس متناسب با نیاز و فعالیت اقتصادی خود بتواند از حاصل آن استفاده نماید.

وی این انتقادات را به دیدگاه امپرالیسی و سوسیالیستی وارد کرده و آن را با موازین عقلی و شرعی قابل انطباق نمی دانست و هر یک از اینها شاید مانع از شکوفایی استعداد افراد را به دنبال داشت و عدالت اجتماعی و اقتصادی در این دیدگاه قربانی می گردد.

دیدگاه لیبرال که معتقد به آزادی فعالیت اقتصادی افراد است و اینکه هر کس باید حداکثر تلاش را بکند تا بتواند در آمد خود را افزایش دهد . این کاری به دیگر افراد جامعه ندارد غلط دانسته و معتقد است که دولت با بستن مالیاتها با اختلاف طبقاتی را در جامعه کم نماید.



نتیجه گیری و نکته پایانی نویسنده:

با توجه به دیدگاه استاد مطهری در زمینه توسعه عدالت اجتماعی و تبیین آن در جامعه به شهرستان کنارک بپردازیم؛ میتوان گفت: شهرستان بندری کنارک در چند سال اخیر پیشرفت هایی در زمینه های مختلف،سیاسی،اجتماعی،اقتصادی ، فرهنگی و... داشته است و همچنین کاستی هایی..

شادی و نشاط اجتماعی و حضور آن در یک جامعه، از نشانه‌های توسعه عدالت اجتماعی در یک جامعه سالم است. وقتی نشاط و شادی از یک جامعه رخت بربندد، جامعه دچار بروز عواملی مانند افسردگی، انفعال، انحرافات مختلف فردی و جمعی و فرهنگی و .... می‌شود.

نظر به اهمیت توجه به نشاط اجتماعی جوانان بعنوان یکی از ارکان اساسی جامعه در توسعه‌ی همه‌جانبه کشورمان متأسفانه این مهم در برنامه‌های اصلی مدیران استان و شهرستان جایگاهی نداشته و توجه خاصی به این حوزه نمی‌شود.

عدم وجود نشاط اجتماعی در میان جوانان، افسردگی و سرخوردگی را به همراه دارد. برای شاد بودن باید مولفه امید به زندگی را افزایش داد، چون امید به زندگی و شاد بودن باعث کاهش آسیب‌های اجتماعی از جمله اعتیاد ، خودکشی و... می‌شود پس برای افزایش امید به زندگی باید به دوران جوانی و نوجوانی و دغدغه‌های این نسل بها و ارزش دهیم.

شادی و امید طبیعت زندگی هستند با وجود این، غم و ناامیدی به سراغ موجود زنده می‌ﺁیند. جوان به‌مثابه‌ی گروه تأثیرگذار جامعه حق و حقوقی دارد.

بی‌شک اجرای برنامه‌های نشاط‌بخش برای جامعه‌ای که به زعم آمارهای موجود از نظر ناملایمات روانی، عده‌ای از افراد آن وضعیت مطلوبی را ندارند امری کاملاً حیاتی است. چنین برنامه‌هایی در درجه‌ی نخست باید، هدفی مشخص و تضمین داشته باشد از نظر میزان درجه حصول به آن هدف باشند، چون در غیر این صورت ضربه‌ی بدتری به اوضاع مذکور وارد می‌آید و از ساده‌ترین و بهترین گزینه‌ها برای افزایش شادی در جامعه برگزاری پیاده‌روی‌های خانوادگی است.

آنچه که اجرای چنین برنامه‌هایی را مهم جلوه می‌دهد، حضور اعضای خانواده در کنار یکدیگر و سپری نمودن دقایقی چند با همدیگر پس از هفته‌ای پر از فعالیت و دغدغه‌های اقتصادی و شغلی و تحصیلی است.

در جامعه‌ی امروزی ما که به‌واسطه وجود شکاف نسل‌ها یا به باور برخی جامعه‌شناسان گسست نسل‌ها و ارتباطات از نوع موزائیکی و مشغله‌های گوناگون عرصه‌ی خانواده دچار تغییراتی متفاوت با گذشته شده است، فراهم‌سازی اوقاتی این‌چنین برای خانواده‌ها و جوانان باید از وظایف اولیه همه‌ی سازمان‌ها و ادارات دولتی قلمداد شود.

درواقع ادرات شهرستان در این زمینه گاهی با برگزاری چنین مراسماتی تا حدودی میتوان گفت سعی خود را نموده اند ولی فرهنگ آن در بین مردم همه گیر نشده است و این و بسیاری از مشکلات فرهنگی نظیر آن تلاشی مضاعف در این حوزه را میطلبد که با توجه به شعار سال 94 که سال دولت و ملت، همدلی و همزبانی نامگذاری شده است، همه جوانان ،نخبگان ،علماء،مسئولین و مردم با همدلی و همکاری چنین معضلاتی را از مسیر پیشرفت و توسعه عدالت اجتماعی در جامعه برداریم.


البته در برخی زمینه ها و بخصوص، حضور پرنگ مردم در مراسمات ملی ومذهبی وآگاه سازی مردم نسبت به مضرات ماهواره وجمع اوری بیش از 110 دستگاه گیرنده ماهواره در کنارک با برگزاری نشست های بصیرتی حلقه های صالحین یکی از راهکارهای بسیج ورهبری درآگاه سازی مردم نسبت به مسائل سیاسی روز ومنطقه ای وفرا منطقه ای در این شهرستان بوده است که میتوان گفت یکی از اقدامات و فرهنگ سازی های خوب صورت گرفته می باشد.


همچنین در زمینه عدالت اقتصادی نیز با توجه به بیان مختصری از آن در این مقاله باید گفت: با توجه به ظرفیتهای صید و صیادی،کشاورزی،گردشگری و... مردم این منطقه به سمت تولید وخودکفایی روی آورده اند که میتواند گام مهمی در زمینه تحقق اقتصادی باشد ولی در این راه نیازمند حمایت بیش از پیش مسئولین می باشند این درحالی است که دشمنان ایران خواهان این هستند که ایران همیشه مصرف کننده محصولات خارجی باشد تا اینکه خود تولید کننده باشد و باید در گسترش تولید در کشور گام های موثری برداشته شود تا زمینه تحقق عدالت اقتصادی و اقتصاد مقاومتی فراهم شود.
کد مطلب: 20597
مرجع : صدای کنارک